TEVRİYE ( İKİ ANLAMLILIK )

TEVRİYE ( İKİ ANLAMLILIK ):Birden çok gerçek anlamı olan bir sözü herkesçe bilinen ( yakın ) anlamında değil de uzak anlamını kastederek kullanmaya denir.

Tevriyeli kullanılan sözlerin iki anlamı da gerçek anlamdır. Tevriyede mecaz yoktur; tevriye bu yönüyle kinayeden ayrılır.

ÖRNEKLER

* "Bu kadar letafet çünkü sende var
Beyaz gerdanında bir de ben gerek"

İkinci dizede "ben" tevriyeli kullanılmıştır. Yakın anlamı,vücuttaki
siyah kabartı; uzak anlamı ise, I. Tekil kişi.

* "Âvâzeyi bu âleme Dâvud gibi sal
Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş"

Şair, "Bâkî" sözünü tevriyeli kullanmıştır. Yakın anlamı,şairin adı;
uzak anlamı ise,edebî, sonsuz.

* "Gül gülse dâim ağlasa bülbül aceb değül
Zira kimine ağla demişler, kimine gül "

Yakın anlamı,gülme eylemi; uzak (amaçlanan) anlamı gül çiçeği.

* "Bir delikanlı haramîdir deyü afv ettiler
Asmadan kurtuldu ammâ çok sıkılmıştır şarâb "

Asma, söylenen anlamıyla asmak eylemi; amaçlanan anlamıyla da
üzümdür.

* "Koyup kaldırmada ikide birde
Kazan devrildi, söndürdü ocağı"

ocak,ateş yakılan yer; Yeniçeri Ocağı

* "Bana Tâhir Efendi kelp demiş
İltifatı bu sözde zâhirdir
Mâlikî mezhebim benim zirâ
İtikatımca kelp tâhirdir.

tâhir, söylenen anlamı temiz demektir; amaçlanan anlamı ise Tâhir
Efendi'dir.

* "Bâkî çemende hayli perîşan imiş varak
Benzer ki bir şikâyeti var rûzgârdan

"rüzgâr" sözcüğü hem yel hem de zaman anlamıyla tevriyeli kullanıl-
mıştır.