İLKÖĞRETİMDE KULLANILACAK YÖNTEM-TEKNİKLER

Çalışmaları, eğitim amaçlarına ulaştırmada kullanılacak metot ve teknikler çok önemlidir. Programda düzenlenen üniteler ve seçilen konular işlenirken, işlenecek yollar, başvurulacak etkinlikler, çocukta beklenen davranış değişikliğinin meydana gelip gelmeyeceğinde ve dolayısıyla eğitim amaçlarının gerçekleştirilmesinde önemli rol oynar. Bunun için öğretmen, öğretim çalışmalarında öğrencileri, amaçlara ulaştıracak metotları ve teknikleri uygulamalıdır.

Ünitelerin işlenişinde ihtiyaca göre şu yöntem ve teknikler uygulanabilir. Anlatma (Takrir), soru-cevap, gözlem, inceleme, araştırma, laboratuar, iş, gösteri (Demonstrasyon)proje, deney, problem çözme vb. metotlar ve teknikler kullanılabilir.

Ünitenin İşlenişinde;
1- Küme çalışmaları
2- Seviye grupları ile çalışma
3- Ferdi çalışmalar
4-Sınıf çalışmaları gibi çalışma şekillerine başvurulmalıdır. Öğretmen bu çalışmaları öğrencilerin durumlarına , konunun özelliğine, okulun imkanlarına ve ihtiyaçlarına göre ayarlamalıdır.

1- Küme Çalışmaları: Bu konu Dosyalar Bölümünde ayrı bir konu olarak yer almaktadır.

2-Seviye grupları: Bu konu Dosyalar bölümünde ayrı bir konu olarak yer almaktadır.

3- Ferdi Çalışmalar: Beceriler daha çok ferdi çalışmalar sonucu elde edildiğinden gereklidir. Birleştirilmiş sınıflar için zorunludur. Öğrencilerin ferdi çalışmalarında dikkat edilecek özellikler:

1) Çocuklar kendi kendilerine çalışabilme alışkanlığı kazanmalı ve geliştirmelidir. Öğretmenle kontrollü çalışmada kazanılan alışkanlık ve teknikler ferdi çalışmada da kullanılır. Çevreden ve kitaptan bilginin yerini tespit etmek, öğretmen yokken yapılan çalışma şekilleri, bulunan bilgileri yazmak gibi ferdi çalışma alışkanlıkları ve teknikleri öğretilmelidir.

2) Kendi kendine çalışmalar, çocuklar için önemli ve okul çalışmalarının bölünmez bir parçası olmalıdır. Yapılacak işler çocuklar tarafından benimsenmeli ve onların işbirliği ile planlanmalıdır.

3) Alıştırma kitapları ve daha başka basılı kaynaklar, çocukları kendi kendilerine çalışmaya yöneltmede yararlı olabilir. Seviyeye uygun bu kitaplar dersliğin kitaplığında bulunmalıdır.

4) Bir okul aile birliği toplantısı, bir müsamere, sergi, okul gazetesi çıkarma, çeşitli bayramlar, özel günler ve haftalar, bütün çocukların katılacağı çalışmalara yol açar ve kendi kendilerine çalışmalar için ayrılan zamanın yararlı şekilde geçmesini sağlar.

5) Kendi çalışma saatleri için uygun olacak etkinlikler çocukların ilgi ve ihtiyaçlarına ele alınan üniteye göre şunlar olabilir:

a- Zevk ve eğlence maksadıyla okuma; hikaye, roman, şiir, temsil vb.

b- Yaratıcı yazma denemeleri; Okul Gazetesi için haber ve makaleler, mektuplar, tebrikler, gezi, gözlem ve deneylerle ilgili yazılar vb.

c- Yaratıcı sanat çalışmaları; Çeşitli kağıt işleri, çamur, tel, ağaç işleri, dokuma, dikiş, örgü, sepet örme vb.

ç- Ele alınan ünite ili ilgili çalışma ve deneyler; Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler, Fen Bilgisi alanında bitki ve hayvanların yetiştirilmesi, beslenmesi yönünden okul ve uygulama bahçesinde gözlemler ve deneyler yapıp yazmak, bu maksatla ilgili kitaplar okumak, resim ve grafikleri incelemek vs.

d- Çeşitli bilgilerle ilgili araştırmalar; Okuma, el yazısı, imla, matematik ile ilgili alıştırmalar vb.

e- Derslik ve okulla ilgili ödevler; Temizlik yapmak, sobayı yakmak, saksıdaki çiçeklerin bakımı, kitaplık işleri, araç gereçlerin düzenlenmesi vs.

f- Küçük grupları ilgilendiren çalışmalar; Birkaç çocuk bir hikayenin temsilin planlayabilir. Oyun saati için oyun hazırlayabilir.

g- Sosyal etkinlikler; Davetiyeler yazmak veya sözlü olarak çağrıda bulunmak; bayram, doğum günü vb. gibi özel günler için kutlama kartları hazırlama,hasta arkadaşlarına mektup yazma.

h- Değerlendirme etkinlikleri; Çocukların ferdi çalışmaları değerlendirildiği zaman bir anlam kazanır. Değerlendirilmeyen kendi kendine çalışma etkinlikleri önemini kaybeder. Bu değerlendirme çocuğun kendi tarafından da olur, öğretmenin katılmasıyla da olur. Küme ve grupların çalışmaları grup ve küme öğrencileri tarafından değerlendirme yapılmalı, gerekmedikçe öğretmen karışmamalıdır.

4- Beceriler ve Çeşitleri (Sınıf çalışmaları): Bir iş yapabilmek ya da bir konuyu işleyebilmek için gereken yatkınlık olarak tanımlanan beceriler, öğrencinin yeni şeyler öğrenmesinde ve öğrendiklerini günlük hayatta uygulamasında büyük bir önem ve değer taşır. Bu bakımdan öğretmen ifade ve beceri derslerinde kazandırdığı beceriler yanında:

a- Çevreden ve kitaplardan alınacak bilgilerin yerini tayin etmek.

b- İndeks, fihrist, harita, sözlük, ansiklopedi vb. kaynakları kullanmayı öğrenmek.

c- Sınıf ve okul kitaplığından nasıl yararlanılacağını öğrenmek.

ç- Resim, şekil vb. görsel araçlardan bilgi edinmenin yollarını öğrenmek.

d- Gözlem, deney, inceleme, araştırma sonucu toplanan bilgileri rapor haline getirme.

e- Sözlü ve yazılı raporları kümeye sunabilmek ve tartışmaya katılabilmek.

f- Düşünceleri, grafikler, şemalar, çizgiler, haritalar, resimler yardımıyla anlatabilmek.

g- Kil, çamur, tahta, mukavva, bez, tel gibi gereçlerle maksadını ifade etmek.

h- Keser, çekiç, makas, rende gibi aletleri günlük işlerde kullanabilmek.

I- Termometre, pil, zil, mercek gibi araçları tanıma ve kullanabilme.

Beceriler kazandırılır ve geliştirilirken göz önünde bulundurulacak hususlar:

a- Beceriler kazandırılırken, öğrencilerin bulundukları grup içindeki seviyeleri, ferdi farkları dikkate alınmalıdır.

b- Bütün beceriler insanların başkalarıyla olan ilişkilerinin geliştirilmesinde rol oynayan önemli faktörlerdir. Bu itibarla kazandırılacak davranışlar, çocuğun çevresiyle olan ilişkilerinin gelişmesinde yardımcı ve yararlı olacak oranda anlamlıdır.

c- Beceriler gerçek şartlar içinde kazandırılmalıdır.

ç- Becerilerin geliştirilmesinde doğru örneklerin verilmesi gerekir.

d- Çocukları değişik seviye gruplarında çalışmaları dolayısıyla aşağılık duygusu veya aşırı övünme geliştirmemelerine dikkat edilmelidir. Çocuklar zayıf taraflarından dolayı kınanmamalı. Bir dersten geri olan bir çocuk başka bir derste üstün durumda olabilir.

Öğrenciler bazı becerilerinden dolayı zaman zaman takdir edilmeli ve bu becerilerini daha çok geliştirebilmeleri için desteklenmeli ve gerekli rehberlik yapılmalıdır.

f- Sınıfta konuşma güçlüğü veya şive bozukluğundan dolayı herhangi bir öğrenciye diğer öğrencilerin gülmesine veya alay etmesine müsaade edilmemeli, kendilerine memleketimizin değişik bölgelerinde değişik şivelerin kullanıldığı, bu bakımdan, aynı çevrenin değişik semtlerinde farklılıklar olabileceği belirtilmelidir.

g- Çocuğun yazı ve gelişimi daima göz önünde bulundurulmalıdır.

h- Beceriler birbirine dayalı olarak gelişir. Resim dersinde, çizgi basamağındaki çocuktan ölçülere uygun bir resim yapması, çıkarma, toplama becerilerinden önce çarpma ve bölme becerilerinin kazandırılması beklenemez.

I- Becerilerin kazandırılması ve pekiştirilmesinde alıştırmalarla ilgili esaslar göz önünde tutulmalıdır.

İLKÖĞRETİMDE KÜME ÇALIŞMALARI

İlkokullarda genel olarak küme çalışmalarında sadece ilgi ve seviye kümelerini uygulamaya çalışıyoruz. Ancak inceliklerine dikkat etmek ve iyi bilmek zorundayız.

Küme Çalışmalası Yararları:

1- Çocuk, ilgi ve ihtiyaçlarına uygun bir konuyu öğrenmek için kendi isteğiyle bir kümede görev aldığında daha istekle çalışır.

2- Bir kümenin üyesi olmaktan ve kümeye yararlı olmaktan dolayı kendine güveni artar.

3- Sorumluluk alma, iş başarma, düşünme, kıyaslama, konuşma, tartışma, inceleme, araştırma, dinleme, eleştirme yetenekleri gelişir.

4- Hayat boyunca başvuracağı öğrenme yollarını kazanır.

5- İncelenen konu ille ifade beceri etkinlikleri arasında tabi bağlar kurar.

6- Küme içinde daha olumlu ve toplumsal davranışlar kazanır, başkalarıyla birlikte çalışmaya alışır.

7- Bu çalışmalarda en pasif çocuklar bile bir şeyler yapar.

8- Çalışmalar sırasında çocuklar birbirlerinden daha kolay öğrenirler.

9- Küme çalışmaları, bilgilerin ezberlenmesi yerine sevilip sindirilmesini sağlayarak öğrencide olumlu davranış değişikliklerine imkan sağlar.

İLGİ KÜMELERİ
Mihver derslerde kurulur. Mihver dersin veya bir etkinliğin aynı konusuna ilgi duyan öğrencilerden oluşur. Planlama basamağının sonuna doğru kurulur.

- Ünite planlama basamağının sonunda sınıfta bu üniteyi kümeyle işlemeye karar vermişsek, öğrencilere bu ünitede neler öğrenmek istedikleri sorulur, hepsi tahtaya yazılır.

- Bu yazılanların birbirine benzer olanları hep birlikte birleştirilerek mihver dersin ünitesinin ana konuları oluşturulur.

- Ana konular belirlendikten sonra öğrencilere hangi konularda çalışmak istedikleri sorulur ve numarasını konunun karşısına yazması istenir.

Ancak bu sırada bazı şeylere dikkat edilmelidir:

1- Öğrencilerin belirli konulara yığılmalarına izin verilmemelidir.

2- Bu nedenle öğretmen her konunun önemli olduğunu ve işlenmesi gerektiğini, ilgi çekecek şekilde sağlamalıdır.

3- Açıkta konu kalmamalıdır. Gerekirse öğretmen kendisi alıp bir küme gibi işlemeli ve sunmalıdır.

4- Bir kümedeki öğrenci sayısının 5-7 kişi olmasına dikkat edilmelidir.

5- Her ünitede aynı öğrencilerin küme oluşturması önlenmelidir.

- Öğrenciler konuları seçerken buna ilişkin kaynaklar olup olmadığına, gerçekten ilgi duyup duymadıklarına, arkadaş değil konu seçmek esas olduğuna alıştırılmalıdır.

- Bir öğrenci, zorunlu olmadıkça, ünite bitimine kadar aynı kümede kalmalıdır. Eğer kümede çok önemli uyuşmazlık varsa ünite sonunu beklemeden değiştirilmelidir.

- Kümeler oluştuktan sonra zaman zaman, varsa o basamakta yoksa daha sonra küme planı yaparlar.

- Eğer konu uzunsa paylaşarak hazırlarlar, kısa ise aynı konuyu değişik öğrenciler değişik kaynaklardan araştırırlar.

- Küme planı yapıldıktan sonra iyi bir iş bölümü gerçekleşmelidir. Öğretmen iş bölümü izleyip her defasında aynı öğrencilerin aynı rolü üslenmelerine izin verilmez.

- Kümelerin işleniş boyunca planlarına göre iyi ve etkili bir rapor hazırlamalarına, araç gereçlerle desteklemelerine, değerlendirme basamağında sözlü olarak iyi bir sunum yapılabilecek şekle getirmelerine yardımcı olunmalıdır.

SEVİYE KÜMELERİ
İfade ve beceri derslerinde kurulur. Bir sınıfta herhangi bir ifade ve beceri dersinde öğrenciler arasında fazlaca seviye farkı görülüyorsa seviye kümeleriyle çalışmaya gidilmelidir.

Normal dağılım eğrisinde görüldüğü gibi genel olarak bir derste en az üç gruba rastlanır:

1- Normal Grup (% 60) 2- Normal Üstü Grup (%19-20) 3- Normal Altı Grup (%19-20). Bu durumda hepsinin aynı noktada düşünerek ders işlediğimizi var sayarsak bazı grupları birbirine feda etmiş oluruz. İşte bu nedenle sınıfta fazlaca seviye farkı görüldüğünde mutlaka seviye kümeleri ile çalışılmalıdır.

Bu sayede ; 1- Bireysel farklılıklar göz önüne alınır.

2- Kimse kimseye feda edilmeden kendi gücü oranında çalışmaya gidilmiş olur.

3- Beceri, yetenek, öğrenme gücü gibi yönlerden birbirine yakın öğrenciler birbiriyle daha iyi etkileşim kurarlar.

4- Çeşitli derslerdeki üstün yetenekli öğrenciler daha da geliştirilir.

5- Öğrenciler arkadaşlarıyla yarışmak yerine kendi seviyesindekilerle ve oranda başarı sağlayarak kendine güveni artar.

Seviye kümesi; bir derste, beceri, yetenek, öğrenme gücü gibi açılardan aynı ya da birbirine yakın seviyedeki öğrencilerin oluşturduğu gruptur.

Kurulma Şekli:

- Öğretmen seviye kümesi kurmaya ihtiyaç duyduğu derste çeşitli yollardan ölçme yapar ve bu ölçmeler sonucu o derste aynı ya da birbirine yakın not alan durumdaki öğrenciler belirlenir.

- Ölçme sonuçlarına göre bir sınıfta en az üç grup kurulması gerekir.

-Her grupta kaçar öğrenci olacağına sınırlama getirilmez. Çünkü ölçme sonucunda ancak öğrencinin hangi grupta olması gerektiği ve o grupta kaç kişi olacağı ortaya çıkar.

- Bir öğrenci bir derste üstün grupta ise, bir başka derste üstün grupta değilse bir şey değişmez. Yani Normal ya da Normal-altı grupta olabilir.

- Bir öğrenci girdiği grupta bir yıl sonuna kadar kalmayabilir. Çünkü seviyesinde değişme olabilir.

- Bir öğrenci girdiği kümede bizim istediğimiz sürece değil, seviyesi olumlu ya da olumsuz değişinceye kadar, bir başka deyişle içinde olduğu gruba ayak uyduramaz duruma gelinceye kadar kalır.

- Öğretmen her grupta, ayrı ayrı, onların seviyelerine göre etkili olabilecek tekniklerle çalışmalıdır.

- Öğretmen ilk defa seviye kümelerini oluştururken çok dikkatli davranmalı, sezdirmelidir. Ancak hm öğrenciye hem veliye farklı çalışma yapacağından, titizlikle açıklamaya çalışmalıdır.

- Kümelerde çalışırken titizlik göstermezsek bazıları üstünlük duygusuna, bazıları aşağılık duygusuna kapılabilir. Bu nedenle sınıfı değişik şekillerde kaynaştırma yoluna gidilmelidir.

- Birleştirilmiş bir sınıfta birden fazla sınıf bulunacağı için sınıf ve yaş farkı gözetilmeksizin gruplama yoluna gidilebilir.

Türkçe dersinde 2.sınıfın normal altı öğrencileri ile 1.sınıfın normal üstü öğrencileri, Matematik dersinde 3.sınıfın normal grubuyla 2.sınıfın normal üstü grubu birleştirilebilir.

ÖDEV VERİLİRKEN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULACAK ESASLAR
1- Ödev konularının seçilmesinde, öğrencilerin bilgi ve sınıf seviyeleri, yaşları, okul-aile ve çevre imkanları, diğer derslere zaman ayrılmasına fırsat verilmesi gibi unsurlar göz önünde bulundurulmalıdır.

2- Verilecek ödevin konusu açık ve anlaşılır olmalı, öğrenciyi tereddüde düşürmemeli, yanlış yorumlara yol açmamalıdır.

3- Öğrencilere ilk sınıflarda ve öğretim yılı başında, kısa ve kolay hazırlanabilir ödev verilir.

4- Aynı sınıfta bulunan öğrencilere aynı ödevler verilebileceği gibi bilgi, seviye, ilgi ve yeteneklerine göre değişik konu ve seviyelerde ödevler verilebilir.

5- Öğrencilere birlikte çalışma alışkanlığı kazandırmak amacıyla grup ödevi verilebilir. Bu durumda grupta işbölümünü öğretmen belirler.

6- Öğretmen ödevle ilgili kaynakların veya araç-gereçlerin neler olduğunu, nerelerde bulabileceğini öğrencilere daha önceden duyurur.

7- Ödevler ilgili programlara uygun olarak verilir.

8- Ödev verilirken eğitim ve öğretime yönelik belirli bir amaç güdülmez. Öğrenciyi meşgul etmiş olmak için ödev verilememelidir.

9- Ödevde aranan nitelikler ve ödevin hangi yönlerden değerlendirileceği öğrencilere duyurulur.

ÖDEVİN SAHİP OLMASI GEREKEN ESASLAR
1- Ödev hedefleri gerçekleştirici olmalıdır.

2- Dersin konusuyla ilgili olmalıdır.

3- Öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyine uygun olmalıdır.

4- Ödev açık, anlaşılır ve kesin olmalı; aşırı yorum farkına neden olmayacak nitelikte olmalıdır.

5- Ödevler öğrencinin ilerki yaşantısında ihtiyaç duyabileceği problem çözme gücü kazandırıcı nitelikte olmalıdır.

6- Ödevler araştırma, inceleme, sonuca ulaşma gücünü geliştirici, yaratıcılığını ve bilimsel yöntemi kullanmaya olanak verici nitelikte olmalıdır.

7- Ödevler öğrenilmiş davranışlarla öğrenilmekte olanlar arasında bağ kurulmasına yardımcı olmalıdır.

8- Ödevler zaman, enerji, araç-gereç ve kaynaklar açısından ulaşabilir nitelikte olmalıdır.

ÖDEV TÜRLERİ
A) Ödevlerin bir bölümü yeni ya da yeni olmasına karşın eskiden işlenen konunun çeşitli yönleri ile ilgili okuma ve inceleme şeklinde olabilir.

B) Ödevleri belli bir konuyla ilgili yazım gücünü geliştirici türden verebiliriz.

C) Ödevler; problem çözme, araştırma, proje, yaratıcılığa yönelik estetik ve bilimsel yönde olabilir.

ÖDEVLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
1- Yazılı olanlar dikkatle incelenmeli, proje çalışmalarında özelliklerine bakılmalıdır.

2- Olumlu olumsuz yönleri belirlenip öğrenciye geri verilmelidir.

3- Böylece öğrenci nerede ne yanlış yaptığını, bunu nasıl düzeltilebileceğini, eksiğini tamamlamanın yolunu arar.

4- İpuçları ve pekiştireç sunulmaktadır.

5- Ödevleri mümkün olduğunca kendisinin yapması hatırlatılmalıdır.

6- Ödevlerin temiz, düzgün. Tertipli hazırlanmış olmasına dikkat edilmelidir.

7- Hangi tür konu için hazırlanmış olmasına bakılarak değerlendirme yapılmalıdır.