DRAMA TEMELLİ GEOMETRİ DERS PLANLARININ GELİŞTİRİLMESİ ve UYGULANMASI |
Özet: Bu çalışmada, 7. sınıf geometri konularının öğretilmesi ve öğrenilmesinde dramanın kullanılmasını amaçlayan ders planlarının geliştirilmesi ve uygulanması örnekler verilerek sunulmaktadır. Ayrıca, bazı deneysel sonuçlar da kısaca verilmektedir. Anahtar Sözcükler: Drama, Geometri. 1. Giriş Yapısalcı yaklaşımın bir yöntemi olan drama, bir kelimenin, kavramın, davranışın, cümlenin, fikrin, deneyimin ya da olayın tiyatro tekniklerinden ve oyunsu süreçlerden yararlanarak anlamlandırılması, canlandırılmasıdır (San, 1996). Bilindiği gibi yapısalcı yaklaşımda birey, bilgiyi çevresi ile aktif etkileşim sürecinde yapılandırır, kurar veya kazanır. Bu etkileşim sürecinde sadece bireyin çevresiyle etkileşimi değil, sosyal etkileşim de önemlidir. Kısaca, bilgi ve bilginin oluşumu bireyden bağımsız değildir, bireyin çevresi ile yeni durumlar ve olaylarla sosyal etkileşimi ile oluşan bir üründür (Baki ve Bell, 1997). Drama etkinliklerinde de öğrencilere bilgiyi taklit etmek yerine deneyimlerinden yararlanarak kendi kendilerine oluşturabilecekleri ortamlar yaratılır. Öğrencilerin grup içinde çalışmaları desteklenerek, grup etkinliklerinde ortak yorumun üretilmesi sağlanmış olur. Öğretmenin geleneksel öğretim yönteminde üstlenmiş olduğu bilgi sağlayıcı rolü drama etkinliklerinde öğrencilerin kılavuzu, yönlendiricisi olmaya dönüşür. Öğretmen bilgiyi doğrudan vermek yerine öğrencilerin bu bilgiyi keşfetmesi, kendi kendilerine üretmesi için fırsatlar yaratır. Sınıf içerisinde öğrencileri fikirlerini ifade etme, tartışma, arkadaşlarının fikirlerini eleştirme ve birlikte yeni fikirler üretmeye teşvik eder. Ayrıca öğretmen bazı etkinliklerde öğrencilerle birlikte role girebilir. Bu şekilde öğrenciler ile daha etkili bir iletişim kurabilir, etkinliğin akışını kontrol edebilmesi kolaylaşır. Dramanın bilişsel alandaki etkilerine bakıldığında, eleştirel düşünmeyi (Bailin, 1998; Kelner, 1993, San, 1991), yansıtmacı düşünmeyi geliştirdiği, yani öğrencilerin tecrübeleri ve düşünceleri hakkında farkındalıklarını artırdığı (Andersen, 2002), hayal gücünü ve yaratıcı düşünceyi canlandırdığı (Adıgüzel, 1994; Bolton 1986; Heinig, 1988; Kelner, 1993; Morris, 2001; San, 1991), değişik konu alanlarında erişiyi artırdığı (Aynal, 1989; Kamen, 1992; Saab, 1988; Üstündağ, 1997), dil gelişimini desteklediği (Gönen, Dalkılıç, 1988; Heinig, 1988, Kelner, 1993, Wagner 1988 akt. Farris, Parke 1993), iletişim (Ballou, 2000; Bolton, 1985; Kelner, 1993, Öztürk, 1998), problem çözme (Bolton, 1985; Heinig, 1988), karar verme (San, 1991; Üstündağ, 1994), birlikte çalışabilme becerilerini geliştirdiği (Farris, Parke 1993; Kelner, 1993; Üstündağ, 1994), kavramayı ve hatırlamayı desteklediği (Kelner, 1993; Southwell, 1999) görülmektedir. Duyuşsal boyutta ise duyular ile ilgili farkındalığı artırdığı (Bolton, 1998; Heinig, 1988), kendine güven ve kendine saygıyı (Bolton, 1985; Farris, Parke 1993; Kelner, 1993), ve empati gücünü (Farris, Parke 1993; Heinig, 1988; Kelner, 1993) geliştirdiği görülmüştür. Dramanın matematik eğitimde kullanımı üzerine ise Saab (1987) ve Southwell (1999) in yayınları dışında bir çalışmaya rastlanamamıştır. Saab’ın çalışmasında matematiksel kavramları öğretirken bedensel katılım, müzik kullanımı gibi drama yönteminin bazı öğelerinin kullanıldığı görülmektedir. Bununla birlikte drama temelli bir derste olması gereken dramatik kurgunun yerine hatırlamayı ve hafızada kalmayı kolaylaştırıcı etkinlikler kullanmıştır. Southwell ise çalışmasında gerilim anlarının dersin başı, ortası ya da sonunda kullanılmasına ilişkin örnekler vermiş, fakat herhangi bir uygulamaya ait bilgi vermemiştir. Bütün bunlar dikkate alındığında, geometri öğreniminde ve öğretiminde görülen problemleri çözmek için, drama temelli ders planlarının geliştirilmesi ve sınıf içinde uygulanması önem arz etmektedir. Bu bağlamda, 7. sınıf geometri dersini drama temelli işlemek üzere ders planları hazırlanmış, bu yöntemle işlenen dersin geleneksel yöntemle ile karşılaştırıldığında öğrencilerin geometri erişisine, geometri düşünme düzeylerine, geometri ve matematik tutumlarına etkisi incelenmiştir. Bu makalenin temel amacı drama temelli geometri ders planlarının geliştirilmesini ve uygulanmasını örneklendirerek açıklamaktır. 2. Drama Temelli Ders Planlarının Geliştirilmesi Dersin yapısı ve sınıf atmosferine ilişkin ölçütler dikkate alınarak hazırlanan bir ders örneği değerlendirmesi Tablo 1 de verilmektedir. Bu dersle öğrencilerin düzlemde bir noktadan eşit uzaklıktaki noktaların oluşturduğu şekli keşfetmesi, çemberin düzlemde ayırdığı bölgeleri ayırt etmesi, bir çemberin iç ve dış bölgelerinde verilen noktaların merkeze olan uzaklıklarıyla yarıçapı karşılaştırması, ve çember ile daireyi ilişkilendirebilmesi hedeflenmiştir. Bu ölçütler dikkate alınarak geliştirilen her ders planlanı giriş, gelişme ve sonlandırma etkinlikleri isimli üç bölümden oluşmaktadır. Dersin giriş etkinlikleri olarak adlandırılan ilk bölümünde, öğrencileri rahatlatmak, birlikte uyumlu çalışmaya ve dersin devamına hazırlamak üzere ısınma çalışmalarına yer verilmiştir. Ayrıca bu kısım dersin devamı hakkında öğrencilere ipuçlarını da içermektedir. Tablo 1 de verilen ders örneğinin giriş etkinliklerinde öğrenciler serçe parmakları, omuzları, dirsekleri, göbekleri, burunlarıyla hayali çemberler çizerek dersin devamına hazırlanmışlardır. Dersin ikinci bölümü olan gelişme etkinliklerinde ise, öğrencilerin izci, mühendis gibi rollere girerek geometri kavramlarının günlük hayattaki kullanımlarını deneyimlemeleri sağlanmaktadır. Burada öğrenciler çözülmesi gereken problem, başarılması gereken görev veya meydan okuyucu durum gibi dramatik anlarla karşılaşmaktadır. Bu dramatik anların yarattığı gerilimle öğrenciler, verilen zaman içinde karşılaştıkları problemi çözme, verilen görevi tamamlama, meydan okuyucu durumun üstesinden gelme durumundadırlar. Bu gerilimden kurtulmak için grup içinde tartışarak fikir üretmeleri gerekmektedir. Tablo 1 de verilen örnekte öğrencilere ormanda kamp yapan izciler rolü verilmiştir. Kamp ateşinden eşit olarak yararlanmak, bu ateşten eşit şekilde yararlanırken yağmaya başlayan yağmurdan hem kendilerini hem de ateşi korumak için bir yol bulmaları gerekmektedir. Eşit olarak ısınabilme durumunda öğrenciler çember şeklinde olmanın gerekliliğini fark etmişler, ikinci durumda ise içi dolu bir çemberin (daire) altına sığınmaya gereksinmişlerdir. Öğretmende ise dersin akışını kontrol etmek ve öğrencilerin beklenen hedeflere ulaşmasını sağlamak için izci lideri olarak görev almıştır. Tablo 1. Ders Planı Örneğinin Drama Temelli Ders Ölçütlerine göre Değerlendirilmesi Drama Teknikleri Donuk imgeler, öğretmenin role girmesi, rol oynama Öğrencilerden hep birlikte büyük bir çember oluşturmaları istenir. Çemberin içine ve dışına sınıfta bulunan bir takım nesneler (defter, çanta, tahta silgisi, kalem, vb.) konur. Hangi nesnelerin çemberin içinde, hangilerinin dışında olduğu sorulur. Buradan çemberin iç ve dış bölgeleri kavramları yeniden vurgulanır. Sınıf Atmosferi Sonlandırma etkinliklerinde ise gelişme etkinliklerinde edinilen bilgiler, öğrencilerin değişik rollerde sunumları, yapmış oldukları özetler veya çözdükleri problemler ile özetlenmekte ve tekrarlanmaktadır. Bazen de öğretmen yaptığı özet ile bunu sağlamaktadır. Tablo 1 de verilen örnekteki sonlandırma etkinliklerinde, öğrencilerin çember ve daire şeklinde olan beşer tane nesne bulmaları istenmiş, büyük bir çember oluşturmaları, bu çemberin içine ya da dışına konan nesnelerin (defter, çanta, tahta silgisi, kalem, vb.), çemberin hangi bölgesinde olduğunu bulmaları istenmiştir. Bu şekilde çember ve daire tanımı, çemberin iç ve dış bölgeleri kavramları yeniden vurgulanmıştır. 3. Uygulama Uygulama için öğrencilerin geometri erişilerini belirlemek üzere biri açılar ve çokgenler ünitesine biri çember, daire, silindir ünitesine ilişkin iki erişi testi ve geometriye karşı tutumlarını belirlemek üzere geometri tutum ölçeği geliştirilmiştir. Bunun yanında öğrencilerin geometrik düşünme seviyelerini ölçmek için Van Hiele geometrik düşünme testi (Usiskin, 1982), ve matematiğe karşı tutumlarını ölçmek için matematik tutum ölçeği (Aşkar, 1986), Ana çalışmadan önce, öğrencilerin uygulama öncesi matematiğe ve geometriye karşı tutumları ve geometrik düşünme seviyeleri ölçülmüştür. Uygulamada her iki ünite bittikten sonra, üniteler ile ilgili erişi testleri uygulanmıştır. İki erişi testinin yanı sıra, matematiğe ve geometriye karşı tutumu ve geometrik düşünme seviyesini gelişimin belirlenebilmesi için tutum ölçekleri ve geometrik düşünme testi uygulamanın bitiminde tekrar uygulanmıştır. Uygulamanın bitimini takiben iki hafta içinde deney grubundan 13, kontrol grubundan 5 olmak üzere 18 öğrenci ile birebir görüşme yapılmıştır. Bu öğrenciler cinsiyet, geometri tutum ölçeği puanı ve erişi testlerinde aldıkları puanlar dikkate alınarak seçilmiştir. Ayrıca deney grubundan seçilen öğrencilerin sınıf öğretmeni ve araştırmacı tarafından belirlenen drama etkinliklerine katılım düzeyleri de dikkate alınmıştır. Görüşmelerde öğrencilerin geometri dersi hakkındaki duygu ve düşünceleri ve erişi testlerindeki sorular üzerine konuşulmuştur. Bununla birlikte deney grubundan seçilen öğrencilerin drama ile işlenen geometri dersi hakkındaki duygu ve düşünceleri de sorulmuştur. Uygulama süresinin bitmesinden 4 ay sonra, daha önce uygulanan erişi testleri, kalıcılığı belirlemek üzere tekrar uygulanmıştır. 4. Bazı Uygulama Sonuçları |
